ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Στην ποιητική συλλογή του Γιάννη Τσιοτσιόπουλου «Εν Αρχή»  

 

Οι επικοινωνιακές προοπτικές που δημιουργεί το Διαδίκτυο είναι απεριόριστες. Οι αποστάσεις έχουν εκμηδενιστεί, και οι διαφορές στην ώρα μεταξύ διαφόρων περιοχών του Πλανήτη δεν αποτελούν κώλυμα στην επικοινωνία με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο.

Επί πλέον, ο κύκλος των γνωριμιών διευρύνεται, αφού οι επαφές μας δεν περιορίζονται σε γνωστά μας πρόσωπα. Τα οφέλη από τις εξελίξεις αυτές είναι πολλαπλά. Άτομα με κοινά ενδιαφέροντα έχουν τη δυνατότητα να ανταλλάξουν απόψεις, άσχετα με τον τόπο διαμονής τους.

Αυτή η τεχνολογία με έφερε σε επαφή με τον Γιάννη Τσιοτσιόπουλο, αποτέλεσμα της οποίας ήταν να μου στείλει την ανέκδοτη ποιητική του συλλογή «Εν Αρχή». Πράγματι, αυτή ήταν η αρχή, και η απόληξή της ήταν η ποιητική συλλογή να δει το φως της δημοσιότητας. Κι εγώ να την προλογίζω.

Αν και νεοελληνιστής κατ’ επάγγελμα, δεν είμαι επαρκώς εξοικειωμένος με την σύγχρονη ελληνική ποίηση, λόγω της μακρόχρονης διαμονής μου στην Αυστραλία, για να κατατάξω την ποίηση του Γιάννη Τσιοτσιόπουλου σε κάποιο από τα ρεύματά της από πλευράς θεματολογίας και τεχνοτροπίας.

Διακρίνω όμως μια ανανεωτική γραφή, με προβληματισμούς πάνω σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων.

Ο τίτλος του βιβλίου Εν Αρχή δεν είναι τυχαίος, αλλά αποτελεί μια κατάθεση, καθότι παραπέμπει στην Αγία Γραφή, συγκεκριμένα στην πρώτη παράγραφο του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος». Και σε κάποια ποιήματα του Τσιοτσιόπουλου συναντάμε στίχους από ψαλμούς της Εκκλησίας μας, με τους οποίους ο ποιητής είναι ιδιαίτερα εξοικειωμένος.

Τα ποιήματα του Τσιοτσιόπουλου καλύπτουν μια χρονική περίοδο 22 χρόνων (1987 – 2009). Τα δύο πρώτα, χρονολογικά, ποιήματα ανάγονται στα μαθητικά του χρόνια, όταν ακόμη ήταν μαθητής Λυκείου.

Είναι αναμενόμενο, ως εκ τούτου, η θεματολογία του ποιητή στα 33 ποιήματα της συλλογής του να καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων, ιδωμένων από μια συνεχώς ανελισσόμενη προοπτική.  

Ο στίχος του Τσιοτσιόπουλου παραμένει παραδοσιακός, αν και πάντοτε ανομοιοκατάληκτος. Θα έλεγα πως από πλευράς τεχνοτροπίας ο συμβολισμός είναι το κύριο στοιχείο στην ποίηση του Τσιοτσιόπουλου. Καταπλήσσει η ευρηματικότητα, αλλά και η ευστοχία, στη χρήση των συμβόλων.

Με τα σύμβολα ο Τσιοτσιόπουλος από τη μια εξαϋλώνει τον φυσικό κόσμο, και από την άλλη συγκεκριμενοποιεί τις προσωπικές του συγκινησιακές καταστάσεις, δίνοντας έτσι επιπρόσθετες διαστάσεις στην ποίησή του. Με τις λεκτικές τους αποχρώσεις, τα σύμβολα μεταμορφώνονται σε εκφράσεις εσωτερικών καταστάσεων, χωρίς την ανάγκη για αυτοανάλυση.

Τα σύμβολα είναι το κυρίαρχο στοιχείο στις ακόλουθες στροφές:  

Πώς να γεμίσω την ματιά σου με το πέλαγο,

αφού με την σχεδία του νου μου ναυαγός θα μένω

και δεν με νοιάζει, αλήθεια, να σωθώ μακριά σου.

Στον καταρράκτη των μαλλιών σου περιμένω να τελειώσω.

(ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ)

 

Άνθη λεμονιάς, στεφάνι της αγάπης μου,

ολόγιομο φεγγάρι, φωτεινό στο μέτωπό της.

Όχι σημερινό κι εφήμερο. Τρύγος στο μέλι

της ψυχής ανθρώπων που βαδίζουν πλάι – πλάι.

....................................................................

Σαν σε επίλογο, σου δίνω μία καρδούλα.

Πορτοκαλί, σαν κέρασμα του ήλιου όταν δύει.

Γαλάζια από ουρανό, να ταξιδεύουν τα όνειρά σου.

Μενεξεδένια, να κοιμίζεις πάνω της τις λύπες.

(ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ)

 

Ο έμμεσος τρόπος έκφρασης των συναισθημάτων του ποιητή μέσα από τα σύμβολα που δεν επεξηγούνται, ούτε προσδιορίζονται, με άλλα λόγια η υπαινικτική έκφραση, δίνει μια ιδιαίτερη υποβλητικότητα στο όλο ποίημα.

Μέσα από τα σύμβολα που χρησιμοποιεί στην ποίησή του, ο Τσιοτσιόπουλος αναζητά το βαθύτερο, και πιο ουσιώδες νόημα της εσωτερικής ζωής, σε αντιπαράθεση με τον εξωτερικό κόσμο που τον περιβάλλει.

 

«Στέκομαι! Σε κοιτάζω στον καθρέφτη, με απάθεια.

Ζυγώνω και σε χουχουλιάζω. Εκφράζω έτσι μιαν ανάγκη.

Προσφέρω την ανάσα μου σ’ αυτό που δεν μπορώ να τ’ αναστήσω.

Το ξέρω. Θα στεγνώσει πάλι. Μα είναι η μόνη απουσία που αντέχω».

(ΑΛΙΜΟΝΟ)

 

Τα σύμβολα, που δεν είναι τίποτε άλλο από εικόνες που ξελαφρώνουν τις λέξεις από το νοηματικό τους βάρος, καθιστούν πιο άμεση την αισθητική απόλαυση του ποιήματος.

Συμπυκνωμένος, αλλά και αποφθεγματικός, ο στίχος του σε πολλά ποιήματα, υψώνεται μπροστά σου σαν σμιλεμένη δωρική κολόνα αρχαίου μνημείου.

Δίνω κάποια παραδείγματα.

Αν σού ’λεγα πόσο σ’ αγαπώ,

ίσως να μην με πίστευες στ’ αλήθεια,

γιατί τα λόγια μέσ’ από την επανάληψή τους,

χάνουν κάθ’ επαφή με την ουσία.

(ΑΝ ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙ)

 

Μάθαμε ν’ απαντάμε στη ζωή, πως

δεν μας λείπει η αγάπη για τους ανθρώπους,

μα οι άνθρωποι για ν’ αγαπήσουμε.

......................................................................

Προσμένω πως διαβάζεις στην πνοή μου:

Αν για τον κόσμο είσαι κάποιος,

για κάποιον είσαι ο κόσμος όλος.

(ΜΗΝΥΜΑ ΖΩΗΣ)

 

Στο ποίημα ΟΝΕΙΡΟ, στο οποίο ο ποιητής στοχάζεται πάνω στο θέμα της ύπαρξης και του προορισμού του ανθρώπου, σε μια κατάσταση ονειροφαντασίας, παρατηρούμε και κάποιους απόηχους από το ποίημα Ιθάκη του Καβάφη.

Δίνω την σχετική στροφή:

 

Ξυπνώ και οι εικόνες στροβιλίζουν στο μυαλό μου.

Είν’ εφιάλτης η απόλυτη ευτυχία ή

έλλειψη στην κατανόηση της αξίας;

Μήπως αξίζει η πορεία, παρά ο προορισμός μου;

Τι είναι όνειρο και τι πραγματικό;

 

Ο Καβάφης, τονίζοντας την αξία του ταξιδιού ως εμπειρία, και όχι ως σκοπό, γράφει:

 

Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι.

Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο.

Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.

 

Το ποίημα αυτό αποτελεί συγκερασμό στοχαστικού και ανθρωποκεντρικού προβληματισμού, λεπτών αισθητικών συλλήψεων, και μεταφυσικών αναζητήσεων, όπως διαπιστώνουμε από την τελευταία στροφή του:

 

Αχτίδα από πανσέληνο καλοκαιριού, που δεν τυφλώνει,

μα σου χαρίζει απλόχερα τον δρόμο

και μια χλομάδα ταπεινοφροσύνης,

που απέναντι από την ένταση του ήλιου,

βρίσκεται η αυτογνωσία...

 

Ο αναγνώστης των ποιημάτων του Γιάννη Τσιοτσιόπουλου θα διαπιστώσει πως, μετά από την εξοικείωση με τα φραστικά σχήματα που χρησιμοποιεί, διεισδύει άνετα στην κοσμοθεωρία και φιλοσοφία του.

Στην παραπάνω στροφή οι εικόνες, με τις αδρές τους πινελιές, και μέσα από αυτές οι πολυσημίες των συμβόλων, μας οδηγούν στις μεταφυσικές αναζητήσεις του ποιητή.

Ο Τσιοτσιόπουλος πιστεύει στην πεμπτουσία της όρασης. Τα χρώματα, τα σχήματα, το φως, τον σαγηνεύουν. Δεν περιορίζεται όμως στο χώρο των αισθήσεων. Αν το έκανε αυτό θα έμενε ένας απλός ιμπρεσιονιστής. Την ενατένισή του δεν την περιορίζει μόνο στον φυσικό κόσμο που τον περιβάλλει, αλλά την επεκτείνει και στον επέκεινα κόσμο, τον μεταφυσικό. Συχνά το σύμβολο ξεφεύγει από τον κόσμο του επιστητού και υπεισέρχεται στη σφαίρα του υπερβατού. Με άλλα λόγια, η ποίηση του Τσιοτσιόπουλου δεν αποτελεί έναν αντικατοπτρισμό του γύρω κόσμου, παρά αναζητά το βαθύτερο νόημά του. Δεν περιορίζεται στα επιφαινόμενα, αλλά ζητά να ανακαλύψει τους νόμους που τα διέπουν, και την ουσία της οποίας αποτελούν αμυδρή αντανάκλαση. Εκεί που η γνώση αδυνατεί να δώσει απαντήσεις σε ζωτικά υπαρξιακά ερωτήματα, ο Τσιοτσιόπουλος στρέφεται στη διαίσθηση για να τον οδηγήσει στην αναζήτηση της υπέρτατης δύναμης.

Δείγμα αυτής της τεχνοτροπίας είναι η ακόλουθη στροφή:

 

Έναστρος ουρανός που απλώνεται καθάριος.

Διαχέει την γαλήνη σ’ όσους βλέπει και δεν βλέπουν.

Ήλιος φαεινός, έντονα ανιδιοτελώς πλασμένος,

που ορίζει σαν σκιά, την ύπαρξη του σκότους.

(ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΥΠΑΡΞΗ ΑΓΑΠΗΣ)

 

Για να συνοψίσω, με την πρώτη του ποιητική συλλογή ο Γιάννης Τσιοτσιόπουλος μας δίνει ποιήματα μεστά, τα οποία απευθύνονται στην καρδιά και στη νόηση. Η αγάπη, ο ανθρωπισμός και η πίστη αποτελούν τα κύρια μοτίβα της ποίησής του.

Τα σύμβολα και οι μεταφορές διευρύνουν τη διάσταση της υπαινικτικής του σκέψης, ενώ ο αποφθεγματικός του στίχος, με τη νοηματική του πύκνωση και την καθολικότητα των μηνυμάτων του, θα βρει άμεση απήχηση στην ψυχή των αναγνωστών του.

Παράλληλα με τα προσωπικού χαρακτήρα ποιήματα αγάπης, υπάρχουν ποιήματα που τα χαρακτηρίζουν οι φιλοσοφικές ανησυχίες του ποιητή, οι μεταφυσικές του αναζητήσεις, και οι ηθικές παράμετροι ενός ιδεατού, και ιδανικού, κόσμου που οραματίζεται.

  Με την ποιητική του συλλογή «Εν Αρχή» ο Γιάννης Τσιοτσιόπουλος παίρνει μια στάση στα τεκταινόμενα του καιρού του, τονίζει τον λυτρωτικό ρόλο της αγάπης, και με την πολυσημία των συμβόλων που χρησιμοποιεί επιχειρεί μια προσέγγιση στο επέκεινα, με άλλα λόγια στα μετά τα φυσικά του Αριστοτέλη.

 

Κυριάκος Αμανατίδης

Νεοελληνιστής

Μελβούρνη, Οκτώβριος 2009